Ardahan Kalesi 1

Nehir kıyısında bir savunma yapısı

Ardahan Kalesi 1, şehir merkezinde Kura Nehri’nin kenarında yer alır. İlk inşa tarihi kesin olarak bilinmeyen yapı, kaynakta Selçuklu ve Osmanlı dönemlerinde kullanıldığı belirtilen bir kale olarak tanımlanır. Bu süreklilik, kaleyi yalnızca mimari nitelikleriyle değil, farklı dönemlerdeki kullanımıyla da Ardahan’ın tarihsel katmanlarına bağlar.

Kale ve çevresinde gerçekleştirilen kazılarda elde edilen kalıntılar, yörede İlk Tunç Çağı’ndan itibaren yerleşim bulunduğunu gösterir. Aynı bulgular, bölgenin tarih boyunca çeşitli medeniyetlerin hâkimiyetine girdiğine işaret eder. Kalenin bulunduğu çevre, bu nedenle yapının kendi geçmişinin ötesinde, daha geniş bir yerleşim tarihinin de izlerini taşır.

Kanuni dönemindeki onarım ve kitabe

Kale, 16. yüzyılın ortalarında Kanuni Sultan Süleyman’ın emriyle onarılmıştır. Batıdaki büyük kapının üzerinde bulunan Arapça kitabe, bu onarımın yazılı tanığı niteliğindedir. 1544 tarihli kitabede, yapının Selim Han’ın oğlu Sultan Süleyman-ı Azam namına yapıldığı ifade edilir; metin, mülkün kıyamete kadar baki kalması dileğiyle sonlanır.

Bu kitabe, kalenin Osmanlı dönemindeki onarımını doğrudan görünür kılan unsurlardan biridir. Yapının tarihine dair kesin olmayan ilk inşa bilgisinin yanında, 1544 tarihli yazıt belirli bir müdahale evresine işaret eder.

Plan, surlar ve kuleler

Mimari açıdan dikdörtgen planlı olan Ardahan Kalesi 1’in sur duvarları çok sayıda kuleyle desteklenmiştir. Yapımında düzgün kesme taşlar ve Horasan harcı kullanılmıştır. Klasik Osmanlı hisarları görünümündeki kalenin duvar örgü tekniği, çokgen kuleleri ve konumlandırılış biçimi, kaynakta Rumeli Hisarı’nı andıran özellikler olarak aktarılır.