Azano Antk Kent

Katmanlı bir antik kent anlatısı

Resmî kaynak metninde Aizanoi, antik Frigya’ya bağlı Aizanitislerin ana yerleşim merkezi olarak tanımlanır. Kentin yüksek platosundaki Zeus Tapınağı çevresinde yürütülen kazılar, MÖ 3 bin yıllarına ait yerleşim izlerini ortaya koymuştur. Antik kaynaklarda Frigyalıların öncüsü olarak geçen Azan ile Su Perisi Erato ve efsanevi Kral Arkas’a bağlanan kuruluş anlatısı da kentin mitolojik çerçevesini oluşturur.

Helenistik dönemde Bergama ve Bithynia arasında değişimli bağlılıklar yaşayan Aizanoi, MÖ 133’te Roma egemenliğine girmiştir. Roma imparatorluk döneminde tahıl ekimi, şarap ve yün üretimi sayesinde zenginleşen kentte, kesin kentleşme bulguları MÖ 1. yüzyılın sonlarına doğru görülür; ilk sikkelerin de bu dönemde basıldığı belirtilir. En parlak devrini MS 2. yüzyılda yaşayan kent, büyük imar faaliyetleriyle yeni yapılara kavuşmuştur.

Yapılar ve kent düzeni

Kalıntılar arasında Anadolu’daki en iyi korunmuş Zeus Tapınağı, tiyatro, tiyatroya bitişik düzende inşa edilmiş stadyum, iki hamam, macellum, sütunlu cadde, köprüler, iki agora, gymnasium, Meter Steunene kutsal alanı, nekropoller, antik bent, su yolları ve kapı yapıları sayılır. Tiyatro ile stadyumun bir kompleks olarak yapılmış olması, kaynakta antik dönemde Aizanoi dışında görülmeyen bir düzenleme olarak vurgulanır.

MS 2. yüzyıla tarihlenen macellum, dünyanın ilk borsalarından biri olarak nitelenir. Yapının duvarlarında, İmparator Diocletian’ın MS 301’de enflasyonla mücadele amacıyla belirlediği ve imparatorluk pazarlarında satılan malların fiyatlarını içeren yazıtlar korunmuştur.

Zeus Tapınağı ve araştırma tarihi

Pseudodipteros plandaki tek örnek olarak tanımlanan Zeus Tapınağı, dünyanın en iyi korunmuş Zeus tapınakları arasındadır. Yapımına MS 92’de başlanmış, inşası Hadrian döneminde tamamlanmıştır. İon düzenindeki tapınağın Frig Tanrıçası Meter Steunene’ye adanmış yer altı cellasına inen ve çatıya ulaşan bir merdiveni vardır. Alınlıklardaki Kybele ve Zeus büstleri ile Hadrian ve Apuleius’u öven yazıtlar, yapının bezeme ve yazıt programının öne çıkan unsurlarıdır.

Aizanoi, 1824’te Avrupalı gezginlerce yeniden keşfedilmiş; ilk kazılar 1926’da Alman Arkeoloji Enstitüsü tarafından gerçekleştirilmiştir. Düzenli kazı çalışmaları 1970’ten bu yana sürmektedir. Alan, 2012’den beri UNESCO Dünya Mirası Geçici Listesi’nde yer alır.