Boyabat Kalesi

Vadinin kayalık eşiğinde

Boyabat Kalesi, Boyabat İlçesi’nin bulunduğu Gökırmak Vadisi’nde, karşılıklı iki sarp kayalık tepeden biri üzerinde yer alır. Yapının kuruluşunda kayaların doğal yapısına uyum belirleyicidir; kale, bu zorlu topografyanın üzerinde şekillenen savunma karakterini doğrudan mimarisine taşır. Kayalık zeminle kurduğu bu ilişki, kaleyi yalnızca çevresine hâkim bir yapı olarak değil, bulunduğu yerin fiziksel koşullarıyla birlikte düşünülmesi gereken bir bütün olarak öne çıkarır.

Kaleye giriş, güneydoğu köşesinde bulunan büyük yuvarlak kulenin yanındaki küçük bir kapıdan sağlanır. Kale bedenleri arasındaki kuleler ise tek tip değildir: Bazıları dikdörtgen, bazıları yuvarlak planlıdır. Yapının iç kısmında kulelere çıkan merdivenlerin bulunması, savunma düzeninin dolaşım ve erişim unsurlarını da görünür kılar.

Eski ve yeni kale arasında

Boyabat Kalesi, temellerinin daha önce atılmış olması nedeniyle eski ve yeni kale olmak üzere iki bölümde incelenebilen bir yapıdır. Eski kalenin temelleri, MÖ 6’ncı yüzyılın başlarında Paflagonyalılar zamanında yapılmıştır. Eski temellerde ve kale iç duvarlarının bir bölümünde Roma ve Bizans eserlerine rastlanır.

Yapıda Geç Roma ve Erken Bizans Dönemi’ne ait buluntular da sergilenmektedir. Bu veriler, kalenin Geç Roma Dönemi’nden Osmanlı Dönemi’ne kadar kullanıldığını gösterir. Buna karşılık surları, burçları ve yapım malzemesiyle bugünkü görünümü Osmanlı kalesi niteliğini açıkça ortaya koyar.

Bugünkü görünümün Osmanlı karakteri

Yeni kalenin günümüzdeki halinin Osmanoğulları zamanında yaptırıldığı kesindir. Ancak yapıda bir kitabenin bulunmaması nedeniyle yapılış tarihi bilinmemektedir. Boyabat Kalesi’nin dikkat çekici yanı da burada yoğunlaşır: Farklı dönemlere işaret eden temel ve duvar izlerini, Osmanlı karakteri baskın bugünkü kütlesi içinde bir araya getirir. Böylece yapı, uzun süreli kullanımının izlerini tek bir mimari anlatıda buluşturur.