Frgya Vadler

Dağlık Frigya’nın şekillendirdiği alan

Kütahya, Afyonkarahisar ve Eskişehir üçgenindeki bölge, Phrygia Epiktetus yani Dağlık Frigya yerleşimi olarak tanımlanır; bugün Frig Vadisi ya da Frigya Vadileri adıyla anılır. Kütahya il sınırları içindeki alan, ilin doğusu boyunca uzanır. Kuzeyde Sabuncupınar, Söğüt, İnli, Sökmen, Fındık ve İncik mağaralarının bulunduğu bölüm ile daha güneyde Ovacık köyü, İnlice mahallesi ve çevresini kapsar.

Derin vadilerle biçimlenen dağlık coğrafyanın jeolojik yapısı, kolay işlenebilen volkanik tüflerden oluşur. Kütahya’nın doğusundaki eski bir yanardağ olan Türkmen Dağı’nın tüfleriyle örtülü Frig yaylaları, kaynakta Friglerin iskân ettiği alan olarak aktarılır. Tüfün işlenebilir niteliği, kayayı oyma ve yontmaya dayanan yapı üretiminin temelini oluşturmuştur.

Kayaya işlenen inanç ve yaşam izleri

Frig döneminden Ana Tanrıça Kybele’ye adanmış açık hava tapınakları, sunaklar ve kaya mezarları ile savunma ve barınma amaçlı çok sayıda yapı günümüze ulaşmıştır. Bölgedeki Deliktaş Kalesi ve Penteser Kalesi olarak anılan doğal kaleler de Frigler ve Bizanslılar tarafından kayalara oyularak yapılmıştır.

Daha sonra Roma ve Bizans yerleşimlerine de sahne olan alandaki kilise ve şapellerde kök boyalı haçlar, meander motifleri, yazılar ve fresk izleri seçilebilmektedir. Böylece vadi, farklı dönemlerin kaya mimarisi ve bezeme kalıntılarını aynı coğrafi doku içinde bir araya getirir.

Evrensel değer önerisi

Günümüzde Kütahya, Afyon ve Eskişehir il sınırlarına yayılan Dağlık Frigya Bölgesi, Frig uygarlığının dini ritüelleri ve sosyal hayatına ilişkin izler taşıdığı için evrensel değer taşır. Bu nitelikleriyle dünya mirası olarak önerilen Dağlık Frigya Vadisi, 2015 yılından bu yana UNESCO Dünya Mirası Geçici Listesi’nde yer almaktadır.

Friglerin maden ve ağaç işçiliği, dokumacılığı ve Topates olarak anılan kilim sanatı da kaynakta bölgenin kültürel etkisinin başlıkları arasında sayılır. Bu üretimlerin, sonraki Anadolu uygarlıklarının kilim ve halı sanatını etkilediği belirtilir.