Haci Bayram Camii

Mimari kurgu ve çevresiyle kurduğu ilişki

Taş kaideli, tuğla duvarlı ve kiremit çatılı Haci Bayram Camii, uzunlamasına dikdörtgen planıyla tanımlanır. Yapı, doğusunda Augustus Tapınağı’nın duvarına, güneyinde ise Hacıbayram Veli Türbesi’ne dayanır. Haremin kuzey ve batı yönlerinde, alanın yarısından fazlasını kaplayan son cemaat yeri sonradan eklenmiştir.

Türbenin güneydoğu duvarında yükselen minare; kare taş kaidesi, silindirik tuğla gövdesi ve iki şerefesiyle yapının dış siluetinde belirgin bir öğedir. Dış cephede alt pencereler sivri kemerli taş nişlerle çevrelenirken, alçı şebekeli üst pencereler sivri tuğla kemerlerle düzenlenir. Son cemaat yerindeki dikdörtgen ara pencereler ve güneye bakan çıkıntı duvar üzerindeki yeşil sırlı tuğlayı andıran yağlıboya sülüs “Kelime-i Tevhid” yazısı, cephe dilinin öne çıkan ayrıntıları arasındadır.

İç mekânda ahşap, çini ve bezeme

Tek sahınlı harem, kasetleme işçiliğiyle yapılmış ahşap tavanıyla dikkat çeker. Kuzeyde ahşap kadınlar mahfili bulunur; tavanın kenarları çeşitli çiçek desenleriyle bezeli bir pervazla çevrilidir. Duvarlar pencere üstlerine kadar yenilenmiş çinilerle kaplıdır. Müezzin mahfilinin altında yer alan eski çiniler ise 18. yüzyıla ait Kütahya çinileridir.

Mukarnas nişli mihrap kalıplama tekniğiyle yapılmış, daha sonra boyanmıştır. Mukarnas frizi, palmet yaprakları, nesih hatla tekrarlanan “Kelime-i Tevhid” yazıları ve yıldızlar oluşturan çokgenler, mihrabın bordürlerinde bir araya gelir. Taklit kündekari tekniğindeki boyalı ahşap minberin işçiliği de iç mekânın öne çıkan öğelerindendir. Ahşap üzerine boyalı nakışların tamamı Nakkaş Mustafa tarafından yapılmıştır.

Tarihsel katman ve anıtsal değer

İlk yapılışı 1427–1428 tarihlerine verilen cami, Hacı Bayram-ı Veli’nin torunlarından Mehmet Baba tarafından 1714’te tamir ettirilmiştir. Yapı; tavanı, mihrap ve minber işçiliği, müezzin mahfili altındaki çinileri ile 17. yüzyıl sonu ve 18. yüzyıl başı Ankara camilerinin karakterini taşır. Mimari niteliklerinin yanı sıra, 15. yüzyıldan itibaren Bayrami (Bayramiyye) Tarikatı’nın Anadolu’daki yayılışıyla ilişkili anıtsal bir örnek olarak değerlendirilir; 2016 yılında UNESCO Dünya Mirası Geçici Listesi’ne eklenmiştir.