Fotoğraf: T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı / muze.gov.trMozaiklerin yerinde sergilendiği büyük ölçekli yapı
Haleplibahçe Mozaik Müzesi, 6.000 m² genişliği ve 82 metre çapıyla Türkiye’nin kolonsuz geçilen en büyük yapısı olarak tanımlanır. Müzede, Haleplibahçe’de ortaya çıkan mozaikler in situ sergilenir. Bu yaklaşım, eserleri yalnızca tekil panolar olarak değil, ortaya çıkarıldıkları mimari bağlamla birlikte izlemeye imkân verir.
Bu bağlamın merkezinde, kazıda bulunan amazon betimleri nedeniyle “Amazonlar Villası” adı verilen yapı yer alır. Villa; simetrik yerleştirilmiş iki iç avlu arasında bulunan dikdörtgen planlı büyük bir salonun çevresine dizilen odalardan oluşur. Doğudan girilen yapı, doğu-batı doğrultusunda ters “T” planındadır. Ön avludan iki yanı apsisli koridora, oradan ana salona geçilir.
Amazonlar Villası’nda anlatılar ve figürler
Girişin karşısındaki dikdörtgen odanın tabanında “Avlanan Amazonlar” mozaiği bulunur. Ana salonun kuzey ve güneyinde simetrik yerleştirilmiş odalarda ise ışık ve taze hava iç avlulardan sağlanır; bu bölümlerde aslan ve kaplan betimleriyle birlikte “Ktisis” ve “Zebra Götüren Zenci” mozaikleri sergilenir.
Ktisis Mozaiği, Amazonlar Villası’nın kurucu ve koruyucu tanrıçası Ktisis’in büstünü betimler. Figürün başında inci ve altın görünümlü taşlarla süslü bir taç, kulaklarında altın halkalı ve oval inci görünümlü küpeler, boynunda ise sarı, yeşil ve kahverengi taşlarla süslü bir gerdanlık tasvir edilmiştir. Ktisis, iki elinin parmaklarıyla göğsü üzerinde gri renkli bir ölçü aleti tutar; bu alet Roma ayak ölçüsüdür ve yaklaşık 29,7 santimetredir.
Villanın salonunu süsleyen dikdörtgen ana panelde Akhilleus’un hayatından kesitler yer alır: dadı kucağındaki bebek Akilleus, Thetis’in onu Styks Irmağı’na daldırması, genç Akilleus’un annesine vedası, Moira’lar, Kheiron’un eğitimi ve Thetis’in Troia Savaşı’na gidişi izlemesi. Bordürde ise saz çalan figürler, çiftlik evi, atlar, koyun ve boğa betimleri bulunur.
Orfeus Mozaiği’nin yolculuğu
Şanlıurfa’dan yurt dışına kaçırılan Orfeus Mozaiği, Dallas Sanat Müzesi’nden önce İstanbul Arkeoloji Müzesi’ne, ardından Şanlıurfa’ya getirilmiştir. Panoda Frig başlıklı ozan Orfeus, sağa dönük biçimde oturur ve lir çalar. Onu bir yanda aslan, ayı, leopar ve domuz; diğer yanda dağ keçisi ve at dinler, üst köşede kuşlar yer alır.
Süryanice yazı içeren bu dikdörtgen pano, bir dönem kaya mezarının tabanını süslemiştir. M.S. 194 tarihli eser, Edessa/Urfa mozaikleri içindeki en eski tarihli mozaik olarak anılır; sanatçı Bar Saged adını taşıması da önemini belirleyen unsurlardandır.