Hazret Suleyman Cam

Birden çok adla anılan yapı

Hazret Suleyman Cam, kaynakta Hazreti Süleyman Camii, Nasiriyye Camii, Meşhed Camii, Murtaza Paşa Camii ve Kale Camii adlarıyla da anılan bir yapı olarak geçer. Minaresindeki kitabeler, caminin Nisanoğlu Ebul Kasım tarafından 1155-1160 yılları arasında yaptırıldığını bildirir. İç Kale’de, Oğrun Kapı’nın güneyindeki burcun kenarında konumlanan caminin öne çıkan tarihsel niteliği, Hz. Ömer döneminde Diyarbakır’ın fethinin buradan başlamasıyla ilişkilendirilmesidir.

Yapı, 1631-1633 yılları arasında Vali Silahtar Murtaza Paşa tarafından yanındaki meşhedle birlikte esaslı bir onarım geçirmiştir. Eğimli arazi üzerine kurulan cami, farklı dönemlere ait yapılarla birlikte bir topluluk oluşturur. Bu bütünün batısında Sahabeler Türbesi, namazgâh ve çeşme; kuzeyinde ise bir türbe ile çeşme yer alır.

Meşhed ve ziyaret geleneği

Caminin bitişiğindeki meşhedin, Osmanlılar döneminde yapıldığı belirtilir. Burada Halid Bin Velid’in oğlu Süleyman ile Diyarbakır’ın İslam orduları tarafından alınışı sırasında şehit düşen diğer sahabelerin yattığı ifade edilir. Sahabelerin burada bulunması, cami ve meşhed çevresini bir ziyaretgâh niteliğine taşımıştır. Kaynak, yapının geçmişten gelen önemini koruduğunu ve ziyaret yeri olma özelliğini sürdürdüğünü aktarır.

Mekân düzeni ve kitabeli minare

Cami, kuzey-güney doğrultusunda dikdörtgen bir alanı kaplar; kuzeydeki son cemaat yerinden harime geçilir. İç mekândaki süsleme, mihrap nişi ve tavandaki kalem işi bezemelerle sınırlıdır. Cephede ise süsleme unsurları kitabe biçiminde görülür.

Kuzeydoğuda yer alan kare gövdeli minare, silmeli yazı kuşaklarıyla beş bölüme ayrılmıştır. Kalker üzerine sülüs yazıyla işlenen kitabelerde, harf araları Rumi ve palmetlerle bezeli kıvrık dallarla hareketlendirilmiştir. Kitabeler, yarım oluk ve düz bir silmeyle üç yönden çevrilir; minarenin doğusundaki kitabenin, güneydekine göre daha sağlam olduğu kaydedilir.