Kasimiye Medresesi

Yapım süreci ve külliye fikri

Kasımiye Medresesi’nin yapımına Artuklu Dönemi’nde başlanmış, yapı Akkoyunlu Hükümdarı Cihangiroğlu Kasım Padişah döneminde 1457-1502 yılları arasında tamamlanmıştır. Günümüze kadar ayakta kalabilen medrese, kaynakta yalnızca bir eğitim yapısı olarak değil, cami ve türbeyle birlikte ele alınan bir külliye düzeninin parçası olarak tarif edilir. Yapının yanındaki zaviye-türbe de bu bütüncül kuruluş fikrinin kanıtı olarak gösterilir.

Medresenin güney yönünde ovaya açık cephesi bulunur. Bu cepheyle birlikte yapı, Mardin’deki en büyük yapılar arasında anılır. Güney cephesinden giriş, bir taç kapının bağladığı beşik tonozlu koridordan sağlanır; bu geçiş, avlu etrafında gelişen mekân örgüsüne açılır.

Avlu etrafında kurulan plan

Açık medrese tipindeki Kasımiye Medresesi, tek avlu çevresinde düzenlenmiş iki katlı ve tek eyvanlı bir yapıdır. Portaldan girilen büyük avlu revaklıdır; iki kat boyunca revaklar arasına dizilen hücreler, bu merkezî alanı kuşatır. Avlunun kuzeyinde ikinci katı da kesen büyük eyvan yer alır; eyvanın önünde ise bir havuz bulunur. Avluda ayrıca bir çeşme ve büyükçe bir havuz vardır.

Batıdaki mescit mekânı, diğer kısımlarla aynı girişe sahip olmakla birlikte bağımsız bir bölüm olarak tanımlanır. Doğu yönünde iki kat boyunca yükselen cami bulunur. Bu bileşenler, medresenin avlu merkezli planına farklı ibadet ve kullanım mekânları ekler.

Taş, kubbe ve bezeme

İki katlı, kubbeli, tek ve açık avlulu yapı; düzgün kesme taşın yanı sıra kesme taş ve tuğla kullanılarak inşa edilmiştir. Kasımiye Medresesi, plan özellikleri, taş işçiliği ve süsleme motifleri bakımından ilgi çeken bir yapı olarak öne çıkar. Taç kapı, beşik tonozlu koridor, revaklar ve büyük eyvan; kaynakta belirtilen mimari öğeler arasında yer alır.