Knidos Antik Kenti

Teraslar, limanlar ve kent planı

Knidos Antik Kenti, Kos ile Rodos adaları arasında kurulmuş, Karya bölgesinin önemli merkezlerinden biridir. Kaynağa göre Halikarnassos’tan sonra bilinen ikinci Dor kenti olan yerleşim, Peleponnes’ten gelen Dorlar tarafından Rodos ve Kos’taki yerleşimlerden kısa süre sonra kurulmuştur. Strabon’un anlatımında kent, kıyıdan akropolise doğru bir tiyatro gibi yükselen teraslar üzerinde konumlanır; dağlık arazi yapısı da Knidos’u belirgin biçimde bir teraslar kenti hâline getirir.

Dar bir kara parçası, kenti Kap Krio ya da Deve Boynu olarak adlandırılan adacığa bağlar. Bu coğrafi düzenin oluşturduğu iki koya liman yapılmıştır: batıdaki liman savaş gemilerine, doğudaki ise ticaret gemilerine hizmet vermiştir. Ticaretin geliştiği kent, şarapları ve bu ürünün ihracatıyla da tanınmıştır. Kentin hem anakara hem ada kesimi iki yamaç üzerine yerleşir; paralel sokakların paralel caddelerce kesildiği plan-kare sistem, yerleşimin düzenini tanımlar.

Kutsal alanlar ve kamusal yapılar

Anakara bölümünde akropol ile kenti çevreleyen sur duvarları bulunur. Kentin doğusunda Demeter Kutsal Alanı ve büyük tiyatro yer alır. Kente hâkim bir konumdaki tiyatrodan günümüze yalnız duvar kalıntıları ulaşmıştır. Aynı yönde, freskli bir villa ile Korinth düzenindeki bir tapınağın mimari elemanları da kaynakta anılan kalıntılar arasındadır.

Yuvarlak Tapınak Terası, adını yuvarlak bir yapının temel izlerinden alır ve en üst teras olması nedeniyle kente geniş bir bakış sunar. Bir dönem Aphrodite Tapınağı’yla ilişkilendirilmiş olsa da son araştırmalar, yapının Aphrodite ile ilgili olmadığını ve başka bir tanrıya adanmış bir tapınak olduğunu göstermiştir. Hemen aşağıdaki Apollon Terası’nda Apollon’a adanmış tapınağın temeli ile yazıtlı mermer altar korunmuştur. Apollon Karneios şenliklerinin burada düzenlendiği, kuzeydeki oturma sıralarının da izleyiciler tarafından kullanıldığı belirtilir.

Cadde, stoa ve ada yerleşimi

Yuvarlak Tapınak Terası ile Apollon Terası arasındaki İon düzenindeki anıtsal geçitten günümüze temel ve devrik birkaç sütun tamburu kalmıştır. Geçidin doğusundaki ana cadde, 1995-1996 çalışmalarında kısmen açığa çıkarılmış; burada büyük bir kanalizasyon sistemi tespit edilmiştir. Küçük limandan üst teraslara uzanan Liman Caddesi ise kare ve dikdörtgen bloklarla döşelidir. Caddenin güneyinde, su işleri müdürü Boulakrates’in halka sunduğunu belirten yazıt sayesinde çeşme olduğu kesinleşen bir yapı ortaya çıkarılmıştır.

Dionysos Terası’ndaki stoa, küçük tiyatronun yanından Liman Caddesi’ne doğru uzanır. Mermer kaplamaları, renkli mermer parçaları ve yazıtlı buluntuları; alandaki mimari ve bezeme anlayışına ilişkin veriler sunar. Kap Krio’daki ada kesiminde ise teraslama yöntemiyle yerleştirilmiş dükkânlar, işlikler ve yerleşimler saptanmıştır.