Kov Esenyurt Koyu Kalesi

Ana kaya üzerinde yükselen savunma yapısı

Kov Esenyurt Koyu Kalesi, Gümüşhane’deki tarihî kaleler arasında öne çıkar. Kaynakta, Doğu Karadeniz Bölgesi’nin halen ayakta duran en görkemli kalesi olarak tanımlanan yapı, 130 metre yüksekliğindeki bir ana kaya kütlesi üzerine kuruludur. Kale birimlerinin bu kaya kütlesiyle kurduğu bütünlük, yapının karakterini belirleyen başlıca unsurlardan biridir.

Dikdörtgen planlı kale, köşeli, yuvarlak ve düzgün burçlarla desteklenen duvarlara sahiptir. Yapının dış duvarlarında pürüzlü yöre taşları kullanılırken, köşe taşları düzgün yontma taştan yapılmıştır. Dış duvarların 150 santimetre, iç mekân bölümlerinin ise 90 santimetre kalınlığında olduğu belirtilir. Duvarlardaki çok sayıdaki hava deliği de yapının dikkat çeken ayrıntıları arasındadır.

İç kale ve mekân düzeni

Kalenin güneyinde, düzgün olmayan dörtgen planlı bir iç kale bulunur. Moloz taşla inşa edilen bu bölümün yüzeyi, dış kalede olduğu gibi sağlam kireç ve kumla işlenmiştir. İç kalenin doğusunda sarnıç ve mutfak gibi mekânların yer aldığı aktarılır; bu düzen, yapının yalnızca savunma amacıyla değil, kale içindeki gündelik ihtiyaçları karşılayacak biçimde de ele alındığını gösterir.

İç kalenin güneyindeki burçlara, düzgün taşlarla yapılmış 45 derece eğimli bir merdivenle çıkılır. Kaleye erişim ise batı yönündeki eğimli yoldan sağlanır. Dış kalenin Ortaçağ’ın ortalarında inşa edildiği tahmin edilmektedir.

Katmanlı tarih ve koruma çalışmaları

Kalenin 1361 yılında III. Aleksios tarafından yaptırıldığı tahmin edilmekte, Selçuklu Dönemi’nde kullanıldığı bilinmektedir. Kale ve çevresi Arkeolojik Sit Alanı’dır; yörede antik bir kentin varlığı da sanılmaktadır. Atatürk Üniversitesi’nin kale içinde ve çevresinde gerçekleştirdiği yüzey araştırmalarında Ortaçağ ve yakın döneme ait seramik parçaları bulunmuştur.

Yapı 2007 yılında onarım geçirmiş, restorasyonu ise 2008’de Kültür ve Turizm Bakanlığı ile Gümüşhane Valiliği iş birliğiyle gerçekleştirilmiştir. Bu çalışmaların ardından kale, kaynakta ifade edildiği üzere ihtişamını koruyarak ayakta durmaktadır.