Rumkale

Kayalıkların üzerinde bir yarımada

Rumkale, Gaziantep’in Yavuzeli ilçesinde, Merzimen Çayı’nın Fırat Nehri ile birleştiği yerdeki dik kayalar üzerine kuruludur. Üç yanı bugün baraj gölüyle çevrili olan yapı, bu görünümüyle bir yarımadayı andırır. Kayalığın coğrafi karakteri, kalenin savunma düzeninin de belirleyici unsurudur: doğu, kuzey ve batı yönlerinde kayaların dik biçimde yontulmasıyla doğal bir sur oluşturulmuştur.

Kalenin güney yönündeki kayalık uzantısı ise 12. yüzyılda oyularak hendek hâline getirilmiş, karayla doğrudan bağlantısı bu yolla kesilmiştir. Rumkale’ye ulaşımın, Gaziantep’in Yavuzeli ilçesine 25 kilometre uzaklıktaki Kasaba Köyü’nden veya Şanlıurfa’nın Halfeti ilçesinden teknelerle sağlanabildiği belirtilir.

Doğal surdan kesme taş duvarlara

Rumkale iki beden hâlinde düzenlenmiştir. İlk beden, kayalığın yontulmasıyla meydana getirilen doğal surdan oluşur. Bunun üzerinde yer alan ikinci beden ise sert kalker kesme taşlarla inşa edilmiş sur duvarıdır. Kuzey ve doğu surlarında dikdörtgen planlı yedi burç bulunur; kuzey kesiminde ayrıca çok sayıda mazgal pencere yer alır.

Bugün görülebilen unsurlar yalnızca beden duvarları ve burçlarla sınırlı değildir. Aziz Nerses Kilisesi, Barşavma Manastırı, çok sayıda yapı kalıntısı, su sarnıçları, su kuyusu ve hendek, yerleşimin mimari izlerini oluşturur. Kalede toprak üstünde görülen yapıların 12–14. yüzyıllar arasına ait olduğu bilinmektedir.

İsimlerin ve anlatıların taşıdığı kale

Antik dönemlerden günümüze Şitamrat, Kal-a Rhomayta, Hromklay, Ranculat, Kal-at el Rum, Kal-at el Müslimin ve Kale-i Zerrin gibi farklı adlarla anılan Rumkale, uzun süreli bir ad hafızası taşır. Roma dönemine ilişkin bir rivayete göre, Hz. İsa’nın havarilerinden Yohannes buraya gelerek kayadan oyma bir odada İncil nüshalarını çoğaltmıştır. Kale, 1516 yılında Osmanlıların eline geçmiştir.