Saratlı Kırkgöz Yeraltı Şehri

Yeraltında çok katlı bir kurgu

Saratlı Kırkgöz Yeraltı Şehri, kasaba yerleşim alanının güneyinde konumlanan üç katlı bir yeraltı şehridir. Yapının bugünkü bilinen düzenine ilişkin çalışmalar 2000 yılında başlayan temizlik kazısıyla ilerlemiş; 2002 yılında ise kapalı durumdaki bir mekân daha açığa çıkarılmıştır. Bu süreç, yeraltındaki farklı bölümlerin görünür hâle gelmesine katkı sağlamıştır.

Yapının katmanlı düzeni, tekil odalardan çok birbirine bağlı bir mekân örgüsü sunar. Dehlizler, yeraltı şehrindeki bölümler arasındaki bağlantıyı sağlar; böylece iç düzen, geçişler üzerinden kurulan bütünlüklü bir plan anlayışıyla okunur.

Gündelik yaşama ayrılan mekânlar

Yeraltı şehrinin içinde ahır, mutfak, su kuyuları, tandır, ocak ve ambar damları gibi yaşamsal mekânlar bulunur. Bu çeşitlilik, yapının yalnızca geçiş ya da barınma amaçlı tek bir hacim olmadığını; farklı ihtiyaçlara ayrılmış bölümlerden oluştuğunu gösterir.

Mutfak, tandır ve ocak gibi unsurlar üretim ve hazırlıkla ilişkili alanları; ahır ile ambar damları ise başka gündelik işlevleri aynı yeraltı düzeni içinde bir araya getirir. Bu mekânların dehlizlerle birbirine bağlanması, yapının kullanımını belirleyen temel özelliklerden biridir.

Bizans dönemine tarihlenen plan

Saratlı Kırkgöz Yeraltı Şehri, plan özellikleri ve yapılış tekniği temel alınarak Bizans dönemine tarihlenmektedir. Tarihlendirme, yapının biçimlenişini ve inşa yöntemini birlikte değerlendiren bu iki niteliğe dayanır. Üç katlı yerleşimi, yaşam mekânlarının çeşitliliği ve dehlizlerle kurulan bağlantı sistemi, yeraltı şehrinin planını tanımlayan başlıca unsurlardır.