14. Boğaziçi Film Festivali, 8–15 Kasım arasında İstanbul’un üç salonuna yayılan programıyla güncel sinemanın en zor sorularını aynı hafta içinde yan yana getiriyor: Savaşın ortasında çocukluk nasıl anlatılır, müzik toplumsal hafızayı nasıl taşır, bir ülkenin ahlaki çöküşü bireysel bir hikâyede ne kadar görünür olabilir? Atlas 1948, AKM Yeşilçam Sineması ve Cinezone Grandpera’daki gösterimler, festivalin yalnızca film sayısıyla değil, kurduğu karşılaşmalarla değerlendirilmesini gerektiriyor. Bu yılın güçlü tarafı, farklı coğrafyalardan filmleri tek bir “dünya sineması” etiketi altında düzleştirmek yerine, aralarındaki gerilimleri görünür kılmaya çalışması.
Açılıştan itibaren hafızaya kulak veren bir çizgi
Festivalin açılışını Marwan Hamed’in Diva: Ümmü Gülsüm filmiyle yapması, programın yönelimini açık ediyor. Mısır müziğinin büyük seslerinden Ümmü Gülsüm’ün hayatına odaklanan film, biyografi sinemasının sık başvurduğu başarı anlatısının ötesine geçme imkânı taşıyor: Bir sanatçının sesi, kişisel yükselişten çok Arap coğrafyasının müşterek kültürel belleği içinde anlam kazanıyor. İstanbul’da böyle bir filmin festival açılışına yerleşmesi, sinemanın bölgesel hafızalar arasında kurabileceği dolaşımı hatırlatıyor.
Özel gösterimlerdeki diğer filmler de bu hattı genişletiyor. Gazze’de geçen Thirteen in Gaza, savaşın gündelik hayatı ve çocukluk üzerindeki yıkımına odaklanırken; Doğu Guta: Zehirli Sessizlik, Suriye’de 21 Ağustos 2013’teki kimyasal saldırının hayatta kalanlar üzerindeki izini sürüyor. Bu iki filmin aynı festival evreninde bulunması, savaş görüntülerinin hızla tüketildiği bir çağda sinemanın tanıklık sorumluluğunu yeniden gündeme getiriyor. Ne var ki bu tür yapımların ağırlığı, yalnızca program notlarında değil, izleyiciyle kurulacak dikkatli tartışma ortamında karşılığını bulabilir.
Yarışma ile özel gösterim arasındaki geçirgenlik
Festival programı ulusal ve uluslararası uzun metraj yarışmalarının yanı sıra kısa film, belgesel ve özel gösterimlerden oluşuyor. Bu yapı, yarışma heyecanını tek belirleyici eksen olmaktan çıkarma potansiyeline sahip. Çünkü sinema festivallerinin kalıcı değeri yalnızca ödüllerle ölçülmez; yeni bir filmi, geçmişten gelen bir ustalıkla ya da farklı bir politik coğrafyanın deneyimiyle yan yana düşünebilme imkânında belirir.
Andrey Zvyagintsev’in Minotaur’u, Rusya-Ukrayna savaşı gölgesinde güç ve sadakat meselelerine yönelirken; Rafiki Fariala’nın Congo Boy’u müzik hayali kuran genç bir karakterin yaşam mücadelesini merkeze alıyor. Majid Majidi’nin Sun Children filmi ise çocukların hayalleri ile onları kuşatan yoksulluk arasındaki mesafeye bakıyor. Bu başlıklar ilk bakışta birbirinden uzak görünebilir. Fakat festivalin asıl imkânı burada: İktidar, yoksunluk, aile, göç ve gelecek gibi meselelerin farklı sinema dillerinde nasıl biçim aldığını izleyiciye karşılaştırmalı biçimde düşünme zemini sunmak.
İstanbul için mesele, sekiz günün ötesinde
Boğaziçi Film Festivali’nin üç ayrı mekâna yayılması, İstanbul’un merkezî sinema salonlarını yeniden dolaşıma sokuyor. Atlas 1948’in tarihsel ağırlığı, AKM Yeşilçam Sineması’nın kamusal konumu ve Grandpera’nın güncel gösterim düzeni aynı program içinde farklı seyir alışkanlıklarını buluşturuyor. Bu dolaşım kıymetli; ancak festival deneyiminin gerçek ölçüsü, seyircinin bir salondan diğerine geçebilmesinden daha fazlası olmalı. Filmlerin ardından süren konuşmalar, yönetmenlerle temas, eleştirel yazı üretimi ve özellikle genç izleyicinin programla kurduğu ilişki, festivalin şehirdeki izini belirleyecek.
14. edisyon, altmışı aşkın filmi bir haftaya yerleştirirken İstanbul seyircisine geniş bir seçme alanı açıyor. Buna rağmen güçlü festival fikri, her şeyi izleme telaşında değil, birkaç filmi birbirine bağlayan soruları takip edebilmekte yatıyor. Ümmü Gülsüm’ün sesinden Gazze’deki bir çocuğun deneyimine, Kongo’da müzikle hayatta kalmaya çalışan bir gencin hikâyesinden İran sinemasının aile anlatılarına uzanan bu çizgi, Boğaziçi’nde sinemayı bir vitrin değil, farklı hayatların birbirine değebildiği zorunlu bir kamusal alan olarak düşünmeye çağırıyor.
